La evangelización mediante prácticas médicas de los franciscanos españoles del siglo XVII en China: Pedro de la Piñuela y Bencao Bu
DOI:
https://doi.org/10.3989/hs.2025.1077Palabras clave:
Bencao Bu, Pedro de la Piñuela, misión franciscana, evangelización a través de prácticas médicas, modo narrativoResumen
Durante los siglos XVI y XVII, los misioneros católicos en China adoptaron la estrategia de la acomodación cultural para integrarse en la sociedad local. Además de promover las misiones, este método también facilitó un amplio intercambio cultural entre Oriente y Occidente. Cabe destacar que dicha estrategia no fue exclusiva de los jesuitas; los franciscanos españoles también la emplearon, con la predicación mediante prácticas médicas como uno de sus componentes prominentes. Este artículo tiene como objetivo investigar Bencao Bu [本草補, Suplemento de Materia Médica China], obra farmacéutica en chino de Pedro de la Piñuela [石鐸琭, Shi Duolu]. Tras una breve introducción a la obra y su autor, se examina el modo narrativo utilizado en Bencao Bu desde perspectivas médicas china y occidental, y se evalúa la influencia de la obra tanto en la medicina tradicional china como en la misión franciscana en China.
Descargas
Citas
Abad Pérez, Antolín. 1974. “La Expulsión de los Misioneros de China en 1732 a través de unos Documentos.” Missionalia Hispánica 91: 5-39.
Albert Chan. 2015. Chinese Books and Documents in the Jesuit Archives in Rome: A Descriptive Catalogue Japonica-Sinica I-IV. Routledge.
Alcobendas, Severiano. 1933 and 1934 “Religiosos Médicos-Cirujanos de la Provincia de San Gregorio de Filipinas.” Archivo Ibero-Americano 36: 145-171, 365-385, 551-577; 37: 60-107.
Bocci, Chiara. 2014. “Notes Additionnelles de Materia Medica: Le Bencao Bu 本草补 de Pedro de la Piñuela (1650-1704).” Journal Asiatique 1: 151-209.
Canarias, Daniel. 2023. “利安当反对耶稣会适应策略的思想演变” [“The Evolution of Antonio de Santa María Caballero’s Thoughts on the Jesuit Policy of Accommodation, Li Andang fandui yesuhui shiying celüe de sixiang yanbian”]. Translated by Sun He [孙赫]. 西学东渐研究
[Studies of eastward spread of Western learning, Xixue dongjian yanjiu] 13: 54-84.
Cervera Jiménez, José Antonio. 2014. “Los Intentos de los Franciscanos para Establecerse en China, siglos XIII-XVII.” Sémata: Ciencias Sociais e Humanidades 26: 425-446.
Chen, Ming [陈明]. 2009.“‘吸毒石’ 与 ‘清心丸’ — 燕行使与传教士的药物交流” [“The Exchange of Medicaments between Joseon Envoys and Western Missionaries in Beijing: A case of His-tu-shi and Qing-xin-huan, Xidushi yu qingxinwan - yanxingshi yu chuanjiaoshi de yaowu jiaoliu”]. 中华文史论丛 [Journal of Chinese Literature and History, Zhonghua wenhua luncong] 1: 311-346.
Corsi, Elisabetta. 2014. “L’antidotario Cinese di Pedro de la Piñuela OFM (1650-1704): Testo e Contesto.” Archivum Franciscanum Historicum 1: 117-148.
Cui, Weixiao [崔维孝]. 2006. 明清之际西班牙方济会在华传教研究 (1579-1732) [The Study of the Missions of Spanish Franciscans in China during the Ming and Qing Dynasties (1579-1732), Mingqingzhiji xibanya fangjihui zaihuachuanjiao yanjiu (1579-1732)]. Zhonghua Book Company.
Cui, Weixiao [崔维孝]. 2007. “石铎琭神父的<本草补>与方济各会在华传教研究” [“The investigation on “Supplement to Chinese Materia Medica” by Pedro de la Piñuela and the Franciscan mission in China, Shi duolu shenfu de bencao bu yu fangjigehui zaihua chuanjiao yanjiu”]. 社会科学 [Journal of Social Sciences, Shehui kexue] 1: 124-133.
Dong, Shaoxin [董少新]. 2008. 形神之间 — 早期西洋医学入华史稿 [Between Flesh and Spirit - The Draft of the History in the Initial Phase of Western Medicine Spreading to China, Xingshen zhijian - zaoqi xiyang yixue ruhuashigao]. Shanghai Classics Publishing House.
Fan, Xingzhun [范行准]. 2012. 明季西洋传入之医学 [Western Medicine Introduced in the Ming Dynasty, Mingji xiyang chuanru zhi yixue]. Shanghai People’s Press.
Huang, Yuyan [黄玉燕]. 2013. “赵学敏生平及年表” [“Biography of Zhao Xuemin, Zhao Xuemin shengping ji nianbiao”].中国中医基础医学杂志 [Chinese Journal of Basic Medicine in Traditional Chinese Medicine, Zhongguo zhongyi jichu yixue zazhi] 9: 993-995.
Huerta, Félix de. 1865. Estado Geográfico, Topográfico, Estadístico, Histórico-Religioso de la Santa y Apostólica Provincia de S. Gregorio Magno. Binondo: Imprenta de M. Sanchez y Ca.
Liang, Fei [梁飞], Zhang Wei [张卫], Li Jian [李健] and Zhang Ruixian [张瑞贤]. 2015. “清代医药 家赵学敏足迹探寻” [“Tracks of Pharmacologists Zhao Xuemin in the Qing Dynasty, Qingdai yiyaoxuejia Zhao Xuemin zuji tanxun”]. 西部中医药 [Western Journal of Traditional Chinese
Medicine, Xibu zhongyiyao] 9: 40-43.
Luo, Ying [罗莹]. 2023. “利安当与中国礼仪之争” [“Antonio de Santa María Caballero and the Chinese Rites Controversy, Li Andang yu zhongguo liyi zhizheng”]. 国际汉学 [International Sinology, Guoji Hanxue] 2: 60-66.
Maas, Otto, ed. 1917. Cartas de China (segunda serie): Documentos Inéditos sobre Misiones de los siglos XVII y XVIII. Sevilla: Antigua Casa de Izquierdo y Compañía.
Mensaert, Georges, ed. 1975. Sínica Franciscana, vol. VIII, Relationes et Epistolas Fratrum Minorum Hispanorum in Sinis qui a. 1684-1692 Missionem Ingressi Sunt. Collegium S. Antonii.
Mensaert, Georges, Fortunato Margiotti and Antonio Sisto Rosso, eds. 1965. Sínica Franciscana, vol. VII, Relationes et Epistolas Fratrum Minorum Hispanorum in Sinis qui a. 1672-1681 Missionem Ingressi Sunt. Collegium S. Antonii.
Mungello, David E. 2001. The Spirit and the Flesh in Shandong, 1650-1785. Rowman & Littlefield Publishers.
Needham, Joseph. 1986. Science and Civilisation in China. vol. 6: Biology and Biological Technology, part I: Botany. Cambridge University Press.
Pérez, P. Lorenzo. 1917. “Origen de las Misiones Franciscanas da le Provincia de Kwang-Tung.” Archivo Ibero-Americano XIX: 225-254.
Piñuela, Pedro de la [石鐸琭, Shi Duolu]. 本草補 [Supplement to Chinese Materia Medica, Bencao Bu]. Bibliothèque Nationale de France, Chinois 5332.
Platero, Eusebio Gómez. 1880. Catálogo Biográfico de los Religiosos Franciscanos de la Provincia de San Gregorio Magno de Filipinas. Real Colegio de Santo Tomás.
Rosso, Antonio Sisto. 1948. “Pedro de la Piñuela, O.F.M., Mexican Missionary to China and Author.” Franciscan Studies 8: 250-274.
Rubiés, Joan-Pau. 2005. “The Concept of Cultural Dialogue and the Jesuit Method of Accommodation: between Idolatry and Civilization.” Archivum Historicum Societatis Iesu 74 (147): 237-280.
Semedo, Alvarez. 1655. The History of that Great and Renowned Monarchy of China. Printed by E. Tyler for I. Crook.
Torres Trimállez, Marina. 2022. Con un Catequismo Salvaré un Reino: La Empresa Franciscana en China en la Edad Moderna. Comares.
Wyngaert, Anastasius Van Den, ed. 1933. Sínica Franciscana, vol. II, Relationes et Epistolas Fratrum Minorum Saeculi XVI et XVII. Quaracchi, Firenze: Collegium S. Bonaventurae.
Wyngaert, Anastasius Van Den, ed. 1936. Sínica Franciscana, vol. III, Relationes et Epistolas Fratrum Minorum Saeculi XVII. Quaracchi. Firenze: Collegium S. Bonaventurae.
Wyngaert, Anastasius Van Den, ed. 1942. Sínica Franciscana, vol. IV, Relationes et Epistolas Fratrum Minorum Saeculi XVII et XVIII. Quaracchi, Firenze: Collegium S. Bonaventurae.
Xiao, Qinghe [肖清和]. 2012. “清初儒家基督徒刘凝生平事迹与人际网络考” [“The Life Events and Social Network of the Confucian Chritstian Liu Ning in the Early Qing Dynasty, Qingchu rujiajidutu liuning shengpingshiji yu renjiwangluokao”]. 中国典籍与文化 [Chinese Classics &
Culture, Zhongguo dianji yuwenhua] 4: 42-54.
Ye, Junyang [叶君洋]. 2017. “再论Matteo Ricci 之汉名 ‘利玛窦’及尊名 ‘西泰’” [“A New Discussion on Matteo Ricci’s Chinese Name ‘Li Madou’ and His Honorific Title ‘Xi-tai’, Zailun Matteo Ricci zhihanming Li Madou ji zunming Xitai”]. 北京行政学院学报 [Journal of Beijing Administration Institute, Beijing xingzheng xueyuan xuebao] 6: 119-125.
Ye, Junyang [叶君洋]. 2021a. “17世纪西班牙方济各会在华传教策略浅析—以潮州开教为例” [“Brief Analysis of the Missionary Strategies of the Spanish Franciscans in the 17th Century’s China Taking Mission in Chaozhou as An Example, 17shiji xibanya fangjighui zaihuachuanjiaocelüe
qianxi, yi chaozhoukaijiao weili”]. 道风:基督教文化评论 [Logos & Pneuma – Chinese Journal of Theology, Daofeng: jidujiao wenhua pinglun] 1: 163-207.
Ye, Junyang [叶君洋]. 2021b. “17世纪西班牙在华方济各会士的文化适应策略” [“The Strategy of Cultural Accommodation of Spanish Franciscans in China during the 17th Century, Shiqi shiji xibanya zaihua fangjigehuishide wenhua shiying celüe”]. 国际汉学 [International Sinology, Guoji Hanxue] 4: 74-81.
Ye, Junyang [叶君洋] and Ollé, Manel. 2021. “The Economy of the Spanish Franciscan Mission in China during the 17th Century: the Funding Sources, Expenditures, Loans and Deficits.” Hispania Sacra 2: 469-481.
Ye, Junyang [叶君洋]. 2022. “Incidente de Makeng: la Reconstrucción de la Identidad y la Integración Cultural de los Franciscanos Españoles en China del Siglo XVII.” Anuario de Historia de la Iglesia 31: 403-429.
Ye, Junyang [叶君洋]. 2024. “Pedro de la Piñuela’s Bencao Bu and the Cultural Exchanges between China and the West.” Religions 15: 343.
Zhang, Kai [张铠]. 2017. 西班牙的汉学研究 (1552-2016) [Spanish Sinology, Xibanyade hanxue yanjiu]. China Social Sciences Press. (Qing Dynasty) Zhao, Xuemin [趙學敏]. ed. in 1957. 本草綱目拾遺 [Supplement to Compendium of Materia Medica, Bencao gangmu shyi].
People’s Medical Publishing House Co., LTD.
Zhen, Xueyan [甄雪燕] andZheng, Jinsheng [郑金生]. 2002. “石振铎<本草补>研究” [“Research on “Supplement to Chinese Materia Medica” by Pedro de la Piñuela, Shi zhenduo bencao bu yanjiu”]. 中华医史杂志 [Chinese Journal of Medical History, Zhonghua yishi zazhi] 4: 205-207.
Zhen, Xueyan [甄雪燕] andZheng, Jinsheng [郑金生]. 2003. “吸毒石及其传入考” [“The Poison Absorbing Stone and Its Introduction to China, Xidushi jiqi chuanru kao”]. 中国药学杂志 [Chinese Pharmaceutical Journal, Zhongguo yaoxue zazhi] 7: 552-554.
Zhou, Nengjun [周能俊]. 2017. “新世纪以来国内学界有关明清(1368-1840)耶稣会研究综述” [“A General Review of Research on the Jesuit China Mission in the Ming and Qing Dynasties (1368-1840) by Chinese Scholars since the beginning of the New Century, Xinshiji yilai guonei xuejie youguan mingqing yesuhui yanjiu zongshu”]. 基督教学术 [Christian Scholarship, Jidujiao xueshu] 1: 299-324.
Descargas
Publicado
Cómo citar
Número
Sección
Licencia
Derechos de autor 2025 Consejo Superior de Investigaciones Científicas (CSIC)

Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución 4.0.
© CSIC. Los originales publicados en las ediciones impresa y electrónica de esta Revista son propiedad del Consejo Superior de Investigaciones Científicas, siendo necesario citar la procedencia en cualquier reproducción parcial o total.
Salvo indicación contraria, todos los contenidos de la edición electrónica se distribuyen bajo una licencia de uso y distribución “Creative Commons Reconocimiento 4.0 Internacional ” (CC BY 4.0). Consulte la versión informativa y el texto legal de la licencia. Esta circunstancia ha de hacerse constar expresamente de esta forma cuando sea necesario.
No se autoriza el depósito en repositorios, páginas web personales o similares de cualquier otra versión distinta a la publicada por el editor.
Datos de los fondos
National Social Science Fund of China
Números de la subvención 23CWW003
Ministerio de Ciencia, Innovación y Universidades
Números de la subvención PID2023-146712NB-I00







